უზნაძე დიმიტრი ნიკოლოზის ძე (20.XII.1886, სოფ. საყავრე, ახლანდ. ზესტაფონის მუნიციპ. – 9.X.1950, თბილისი. დაკრძალულია თსუ-ის I კორპუსის ეზოში, პანთეონში), ფსიქოლოგი, ფილოსოფოსი, პედაგოგი, თსუ-ის ერთ-ერთი დამფუძნებელი, საქართვ. მეცნ. აკადემიის აკადემიკოსი (1941), ფსიქოლ. მეცნ. დოქტორი, პროფესორი. ჩაირიცხა ქუთაისის კლასიკურ გიმნაზიაში (1896), დასრულების შემდეგ სწავლა განაგრძო გერმანიაში, ლაიფციგის უნ-ტის ფილოსოფიის ფაკ-ტზე (1905). ეუფლებოდა ექსპერიმენტულ ფსიქოლოგიასა და ფილოსოფიას ვ. ვუნდტის ხელმძღვანელობით, რამაც გადამწყვეტი როლი ითამაშა მისი მეცნ. მეთოდოლოგიის ჩამოყალიბებაში. ჰალეს უნ-ტში დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე: „ვლადიმერ სოლოვიოვი: მისი შემეცნების თეორია და მეტაფიზიკა“ (1909), სადაც გამოავლინა ღრმა ფილოს. ერუდიცია. მან ექსტერნად დაამთავრა ხარკოვის უნ-ტის ისტ.-ფილოლ. ფაკ-ტი, რითაც დაასრულა ფორმალური განათლების ციკლი (1913). უ. დ.-ის როლი თსუ-ის დაარსებაში ფუნდამენტური და სტრატეგიული იყო. შედიოდა „ქართული უნივერსიტეტის საზოგადოების“ კომისიის შემადგენლობაში და აქტიურად მონაწილეობდა სასწ. გეგმების მოდერნიზაციასა და აკად. სტრუქტურის შემუშავებაში. იყო თსუ-ის პროფესორი და დააარსა ფსიქოლოგიის კათედრა (1918-იდან), რ-იც შემდგომში მსოფლიო მნიშვნელობის სამეცნ. ცენტრად იქცა. სხვადასხვა დროს ეკავა პედ. ფაკ-ტის დეკანის პოსტი. უ. დ.-ის სამეცნ. ინტერესები ჰარმონიულად აერთიანებდა ფილოსოფიის ისტორიას, ლოგიკას, ესთეტიკასა და ფსიქოლოგიას. პრინციპულად მიიჩნევდა, რომ ფილოსოფია და ფსიქოლოგია განუყოფელი დისციპლინებია, რ-ებიც ადამიანის ყოფიერების სხვადასხვა შრეს სწავლობენ. განსაკუთრებით აღსანიშნავია უ. დ.-ის ღვაწლი პედაგოგიკის ფილოსოფიურ და ფსიქოლოგიურ დაფუძნებაში. მის სახელთანაა დაკავშირებული საქართველოში ფსიქოლოგიის ინ-ტის დაარსება (1941), რ-საც იგი სიცოცხლის ბოლომდე ხელმძღვანელობდა და რ-იც დღეს მის სახელს ატარებს. უ. დ.-ის პედ. მოღვაწეობა თსუ-ში მოიცავდა ფუნდამენტურ სალექციო კურსებს ფსიქოლოგიაში, ლოგიკასა და ფილოსოფიის ისტორიაში. იყო არაერთი საუნივერსიტეტო სახელმძღვანელოს ავტორი, რ-ებმაც საფუძველი ჩაუყარა ქართულ სამეცნ. ტერმინოლოგიასა და აკადემიურ დისკურსს.

თხზ.: უზნაძე, დ. (1918). ფილოსოფიის ფსიქოლოგიური საფუძვლები. თბ.; უზნაძე, დ. (1923). ანტიკური ფილოსოფიის ისტორია, ტ. 1. თბ., უნ-ტის გამ-ბა; უზნაძე, დ. (1923). ლოგიკა. თბ., უნ-ტის გამ-ბა; უზნაძე, დ. (1940). განწყობის ფსიქოლოგიის ექსპერიმენტული საფუძვლები. თბ.; უზნაძე, დ. (1949). ზოგადი ფსიქოლოგია. თბ., უნ-ტის გამ-ბა; უზნაძე, დ. (1950). ბავშვის ფსიქოლოგია. თბ., განათლება.

მასზე: ბჟალავა, ი. (1971). განწყობის ფსიქოლოგია და დიმიტრი უზნაძე. თბ., განათლება; ნადირაშვილი, შ. (1987). დიმიტრი უზნაძე. თბ., უნ-ტის გამ-ბა; ნათაძე, რ. (1986). დიმიტრი უზნაძის ცხოვრება და მოღვაწეობა. თბ., უნ-ტის გამ-ბა; ჩხარტიშვილი, შ. (1970). დიმიტრი უზნაძის ფსიქოლოგიური მოძღვრება. თბ., მეცნიერება.