ურიდია ბორის ილარიონის ძე
ურიდია ბორის ილარიონის ძე

ურიდია ბორის ილარიონის ძე (1922, სოფ. ვედიდკარი, ახლანდ. მარტვილის მუნიციპ. – 1998, თბილისი), ფილოსოფოსი. ფილოს. მეცნ. დოქტორი (1976), თსუ-ის პროფესორი (1989). უ. ის ჩაირიცხა თბილ. სახელმწ. უნ-ტის ფილოს. ფაკ-ტზე (1941), რ-იც წარმატებით დაამთავრა (1946). მისი აკად. საქმიანობა და სამეცნ. კარიერა უკავშირდება თსუ-ს, სადაც მან განვლო პროფესიული გზა ასპირანტიდან დიალექტიკური მატერიალიზმის კათედრის პროფესორობამდე. მან დაიცვა საკანდ. დისერტაცია თემაზე: „მიზეზობრიობის კატეგორია დიალექტიკურ მატერიალიზმში“ (1953). მას მიენიჭა ფილოს. მეცნ. დოქტორის ხარისხი ნაშრომისათვის: „მეცნიერული შემეცნების კატეგორიული სტრუქტურა“ (1976). უ. ბ.-ს სამეცნ. კვლევის ძირითადი სფერო იყო დიალექტ. ლოგიკა, ეპისტემოლოგია და XX ს. ქართ. ფილოსოფიის ისტორია. თავის შრომებში იგი აანალიზებდა მეცნ. შემეცნების ლოგიკურ სტრუქტურასა და კატეგორიათა სისტემას. ნაშრომში „მატერიალისტური დიალექტიკის კატეგორიები“ (1977), უ. ბ. იკვლევს არსებისა და მოვლენის, აუცილებლობისა და შემთხვევითობის, მიზეზისა და შედეგის მიმართების პრობლემებს. იგი მიიჩნევდა, რომ კატეგორიები არ არის მხოლოდ აზროვნების აბსტრ. ფორმები, არამედ ობიექტური სამყაროს კანონზომიერებათა ასახვაა, რ-ებიც შემეცნების პროცესში ფუნდამენტურ მეთოდოლ. ფუნქციას ასრულებენ. უ. ბ. ასაბუთებდა, რომ დიალექტ. ლოგიკა წარმოადგენს მეცნ. აზროვნების უმაღლეს ფორმას, რ-იც საშუალებას იძლევა სამყარო აღქმულ იქნას მის მთლიანობასა და განვითარებაში. მისი ლექციები გამოირჩეოდა ფილოს. კატეგორიების მკაფიო ანალიზითა და ისტორიული კონტექსტის სიღრმისეული გააზრებით. უ. ბ იყო სასწ.-მეთოდური სახელმძღვანელოებისა და პროგრამების ავტორი, რ-ებიც ათწლეულების განმავლობაში გამოიყენებოდა ფილოსოფიის ფაკ-ტზე. იგი ხელმძღვანელობდა მრავალ სამაგისტრო და სადოქტორო ნაშრომს, რ-ებიც ეხებოდა ეპისტემოლოგიისა და ლოგიკის აქტუალურ პრობლემებს. უ. ბ.-ს წვლილი კათედრის მუშაობაში გამოიხატებოდა კვლევის მეთოდოლ. ბაზის განვითარებასა და ახალგაზრდა კადრების მომზადებაში. იგი იყო თსუ-ის ფილოსოფიის ფაკ-ტის ერთ-ერთი წამყვანი პროფესორი, რ-იც აქტიურად მონაწილეობდა უნ-ტის სამეცნ. საბჭოს მუშაობაში. რეგულარულად მონაწილეობდა რესპ. და საერთაშ. სამეცნ. კონფერენციებში. უ. თანამშრომლობდა სხვადასხვა სამეცნ. ინსტიტუტთან და იყო სამეცნ. კრებულების სარედაქციო კოლეგიის წევრი. მისი სამეცნ. ნააზრევი ხასიათდება წყაროების ღრმა ცოდნით, ანალიტიკური სიცხადითა და ფილოსოფიური არგუმენტაციის სიზუსტით. უ. ბ. დაჯილდოებული იყო უნ-ტის საპატიო სიგელებით სამეცნ.-პედ. სფეროში ხანგრძლივი მოღვაწეობისათვის. მისი 14 მონოგრაფია და მრავალი სამეცნ. სტატია მნიშვნელოვან მასალას წარმოადგენს მათთვის, ვინც დაინტერესებულია ქართ. ფილოს. აზრის ისტორიით. სიცოცხლის ბოლო წლებში უ. ბ. მუშაობდა კატეგორიის თეორიის პრობლემებზე, ცდილობდა რა მოეხდინა დიალექტ. და ფორმალური ლოგიკის სინთეზი შემეცნების პროცესში.

თხზ.: ურიდია, ბ. (1975). შემეცნების თეორიის პრობლემები ქართულ ფილოსოფიაში. თბ., მეცნიერება; ურიდია, ბ. (1976). შალვა ნუცუბიძე შემეცნების თეორიისა და ლოგიკის პრობლემების შესახებ. თბ., მეცნიერება; ურიდია, ბ. (1977). მატერიალისტური დიალექტიკის კატეგორიები. თბ., მეცნიერება; ურიდია, ბ. (1979). განსაზღვრების თეორიის პრობლემები. თბ., მეცნიერება; ურიდია, ბ. (1986). კატეგორიის თეორიის პრობლემები. თბ., მეცნიერება; ურიდია, ბ. (1986). მეოცე საუკუნის ქართული ფილოსოფიის ისტორიიდან. თბ., განათლება.

მასზე: ბერძენიშვილი, ა. (1998). ბორის ურიდია — მეცნიერი და პედაგოგი. თბ., ცისკარი, №11; ირემაძე, თ. (2015). შალვა ნუცუბიძე და მისი მემკვიდრეობა. თბ., ახალი საქართვ. უნ-ტი; მახარაძე, მ. (2002). კატეგორიათა სისტემა ქართულ ფილოსოფიაში. თბ., ფილოსოფიური ძიებანი, ტ. VI.