ტყემალაძე ანზორ ნესტორის ძე (1936, სოფ. მუხუროთუბანი, ახლანდ. ჭიათურის მუნიციპ. – 1999, თბილისი), ფილოსოფოსი. ფილოს. მეცნ. დოქტორი (1985), თსუ-ის პროფესორი (1986). დაამთავრა ზემო ზოდის საშ. სკოლა (1953), რის შემდეგაც სწავლა განაგრძო თსუ-ის ფილოსოფიის ფაკ-ტზე, რ-იც წარმატებით დაამთავრა (1963). სწავლობდა თსუ-ის ასპირანტურაში ესთეტიკის სპეციალობით (1963–1966). მისი აკად. საქმიანობა სრულად უკავშირდება თსუ-ის, სადაც გაიარა პროფ. გზა ასპირანტიდან ესთეტიკის კათედრის გამგეობამდე. სათავეში ჩაუდგა და ხელმძღვანელობდა თსუ-ის ესთეტიკის კათედრას (1989–1999). მისი სამეცნ. კვლევის ძირითადი სფეროები იყო ესთეტიკა, კულტურის ფილოსოფია და აქსიოლოგია. თავის შრომებში სიღრმისეულად აანალიზებდა ესთეტ. მსჯელობის ბუნებასა და მის როლს ხელოვნების შემეცნებაში. ნაშრომში „ესთეტიკური მსჯელობის შესახებ“ (1968), ტ. იკვლევს სუბიექტური და ობიექტური ფაქტორების მიმართებას ესთეტიკური ღირებულების დადგენის პროცესში. იგი მიიჩნევდა, რომ ესთეტ. მსჯელობა არ არის მხოლოდ ემოციური რეაქცია, არამედ სპეციფ. შემეცნებითი აქტი, რ-იც მოითხოვს კულტურულ მომზადებასა და გემოვნების განვითარებას. დიდ ყურადღებას უთმობდა მშვენიერების კატეგორიას და მის ევოლუციას სხვადასხვა ეპოქის ხელოვნებაში. მისი სამეცნ. ინტერესების მეორე მნიშვნელოვანი მიმართულება იყო კულტურის ფილოსოფ. ანალიზი. იგი იკვლევდა კულტურას, როგორც ღირებულებათა სისტემის ფუნქციონირებას საზ-ბაში. მიიჩნევდა, რომ ესთეტ. აღზრდა არის არა დამატებითი ელემენტი, არამედ განათლების სისტემის ფუნდამენტური ნაწილი, რ-იც ხელს უწყობს ზნეობრივი და ინტელექტუალური სრულყოფის მიღწევას. კითხულობდა საუნივერსიტეტო კურსებს: „ესთეტიკის ისტორია“; „ზოგადი ესთეტიკა“; „ხელოვნების ფილოსოფია“ და „აქსიოლოგიის საფუძვლები“. იგი იყო მრავალი სასწავლო პროგრამისა და სილაბუსის ავტორი, რ-ებიც საფუძვლად დაედო ესთეტიკის სწავლებას უნ-ტში. ტ. ხელმძღვანელობდა სამაგისტრო და სადოქტორო ნაშრომებს, რ-ებიც ეხებოდა ხელოვნების სოციოლოგიისა და ესთეტ. იდეოლოგიის პრობლემებს. იყო საქართვ. ფილოსოფიურ მეცნ. აკადემიის აკადემიკოსი (1995). აქტიურად მონაწილეობდა უნ-ტის სამეცნ. საბჭოს მუშაობაში და იყო არაერთი საერთაშ. სამეცნ. კონფერენციის ორგანიზატორი. მჭიდროდ თანამშრომლობდა სხვადასხვა კულტურულ ინ-ტთან და იყო ხელოვნების ნაწარმოებთა ავტორიტეტული ექსპერტი. დაჯილდოებული იყო უნ-ტის საპატიო სიგელებით სამეცნ.-პედ. სფეროში ხანგრძლივი მოღვაწეობისათვის.

თხზ.: ტყემალაძე, ა. (1975). მშვენიერების პრობლემა ხელოვნებაში. თბ., საბჭ. საქართველო; ტყემალაძე, ა. (1984). ესთეტიკური ღირებულება და შემოქმედება. თბ., მეცნიერება; ტყემალაძე, ა. (1995). კულტურის ფილოსოფია. თბ., უნ-ტის გამ-ბა.

მასზე: ბერძენიშვილი, ა. (2000). ანზორ ტყემალაძის ხსოვნას. თბ., ,,თბილისის უნივერსიტეტი” №5; ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10. (1986). თბ.