ფორაქიშვილი ზურაბ ივანეს ძე (1926, თბილისი – 2016), ფილოსოფოსი, რელიგიათმცოდნე. ფილოს. მეცნ. კანდ., თსუ-ის პროფესორი. წარმატებით დაამთავრა თსუ-ის ფილოსოფიის ფაკ-ტი (1952-1957). მისი აკად. საქმიანობა და სამეცნ. კარიერა მჭიდროდ უკავშირდება თსუ-ის, სადაც მან განვლო გზა ასპირანტიდან რელიგიათმცოდნეობის კვლევის ცენტრის ხელმძღვანელობამდე. ფ. ზ.-მ საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა თემაზე რ-იც ეხებოდა რელიგ. ცნობიერების სოციალურ-ფილოსოფიურ ანალიზს. ათწლეულების განმავლობაში იგი იყო თსუ-ის ერთ-ერთი წამყვანი ფიგურა როგორც სამეცნ., ისე ადმინისტრაციულ სფეროში. ფ. ზ.-ს სამეცნ. ინტერესების მეორე მნიშვნელოვანი მიმართულება იყო ქართ. ეკლესიის ისტორია და მისი როლი სახელმწიფოებრიობის ფორმირებაში. იგი იკვლევდა ქრისტიანობის გავრცელების თავისებურებებს საქართველოში და მის გავლენას ეროვნ. იდენტობის ჩამოყალიბებაზე. ფ. ზ.-მ მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა თსუ-ის რელიგიათმცოდნეობის კვლევის ცენტრის დაარსებასა და ფუნქციონირებაში. მისი ხელმძღვანელობით ცენტრი იქცა აკადემიურ პლატფორმად, სადაც მომზადდა მრავალი სამეცნ. პუბლიკაცია და ჩატარდა კონფერენციები რელიგიის ფილოს. და სოციოლოგიური ასპექტების შესახებ. ფ. ზ. აქტიურად თანამშრომლობდა საპატრიარქოსთან და სხვა რელიგიურ ორგანიზაციებთან სამეცნ.-აკად. დიალოგის ფარგლებში. ფ. ზ.-ს ეკავა თბილ. სახელმწ. უნ-ტის პრორექტორის თანამდებობა საერთაშ. ურთიერთობების დარგში. ამ პოზიციაზე ყოფნისას მან მნიშვნელოვნად გააფართოვა თსუ-ის კავშირები უცხოეთის წამყვან უნ-ტებთან და სამეცნ. ცენტრებთან. ფ. ზ. ხელს უწყობდა სტუდენტებისა და პროფესორ-მასწავლებლების გაცვლითი პროგრამების ამოქმედებას. ფ.ზ. ასევე იყო თსუ-ის დიდი საბჭოს წევრი და აქტიურად მონაწილეობდა უნ-ტის სტრატეგიული განვითარების გეგმების შემუშავებაში. ფ. ზ.-ს პედ. მოღვაწეობა მოიცავდა სალექციო კურსებს: „რელიგიის ისტორია“; „რელიგიათმცოდნეობის შესავალი“; „ქრისტიანული კულტურის ისტორია“ და სხვ. მისი ლექციები გამოირჩეოდა მასალის გადმოცემის სიმარტივითა და ღრმა ანალიტიკურობით. იყო არაერთი სახელმძღვანელოსა და დამხმარე მეთოდური საშუალების ავტორი, რ-ებითაც სარგებლობდა სტუდენტთა მრავალი თაობა. ფ. ზ. დაჯილდოებული იყო სახელმწ. ჯილდოებითა და უნ-ტის საპატიო სიგელებით სამეცნ.-პედ. და ადმინისტრაციულ სფეროში ხანგრძლივი და ნაყოფიერი მოღვაწეობისათვის. მისი გარდაცვალების შემდეგ, კოლეგებმა და მოწაფეებმა გამოსცეს მისი შრომების კრებ., რ-იც ასახავს ავტორის სამეცნ. ძიებების მრავალფეროვნებას. ფ. ზ.-ის ღვაწლი რელიგიათმცოდნეობის კვლევის ცენტრის ჩამოყალიბებაში დღემდე აღიარებულია უნ-ტის აკად. წრეებში. მისი ბიბლიოგრაფია მოიცავს ათეულობით სტატიას, რ-ებიც დაიბეჭდა თსუ-ის შრომებში და პერიოდულ გამოცემებში.

თხზ.: ფორაქიშვილი, ზ. (1975). ათეისტური აღზრდა და სინდისის თავისუფლება. თბ., განათლება; ფორაქიშვილი, ზ. (1982). რელიგია და თანამედროვეობა. თბ., უნ-ტის გამ-ბა; ფორაქიშვილი, ზ. (1995). რელიგიათმცოდნეობის საკითხები. თბ., უნ-ტის გამ-ბა; ფორაქიშვილი, ზ. (2001). ქრისტიანობა და საქართველო (ისტორიულ-ფილოსოფიური ნარკვევები). თბ.

მასზე: ლორთქიფანიძე, მ. (2004). ზურაბ ფორაქიშვილი - მეცნიერი, მოქალაქე, მეგობარი. თბ., თბილისის უნივერსიტეტი, №12; თევზაძე, გ. (1999). რელიგიის კვლევის ახალი პერსპექტივები საქართველოში. თსუ-ის შრომები, ტ. 335, (ფორაქიშვილისეული მეთოდოლოგიის შესახებ); ფილოსოფიურ-თეოლოგიური მიმომხილველი №1. (2011). (რელიგიათმცოდნეობის კვლევის ცენტრის ისტორიიდან).