ჭავჭავაძე ნიკოლოზ (ნიკო) ზურაბის ძე (1923, თბილისი – 1997, თბილისი), ფილოსოფოსი, ესთეტიკოსი. ფილოს. მეცნ. დოქტორი (1971), პროფესორი (1973), საქართვ. მეცნ. აკადემიის აკადემიკოსი (1996); წ.-კორ. (1979-დან). ჭ. ნ.-ს ბიოგრაფია მჭიდროდ უკავშირდება მეორე მსოფლიო ომს — იგი მოხალისედ წავიდა ფრონტზე, სადაც რამდენჯერმე დაიჭრა (1941). დემობილიზაციის შემდეგ სწავლა განაგრძო და დაამთავრა თსუ-ის ფილოსოფიის ფაკ-ტი (1949). იმავე წლიდან მისი აკად. საქმიანობა წარიმართა საქართვ. მეცნ. აკადემიის ფილოს. ინ-ტში, რ-საც იგი 31 წლის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა (1966–1997). პარალელურად, ის იყო თსუ-ის ესთეტიკის კათედრის გამგე (1990-მდე). აღსანიშნავია მისი პოლიტ. მოღვაწეობაც: იყო სახელმწ. საბჭოს, ხოლო შემდგომ საქართვ. პარლამენტის წევრი (1992-დან). პედ. თვალსაზრისით, ჭ. ნ. თსუ-ში ათწლეულების განმავლობაში აღზრდიდა ესთეტიკოსთა და კულტუროლოგთა თაობებს. იგი ხელმძღვანელობდა მრავალ სადოქტორო ნაშრომს და აქტიურად უწყობდა ხელს ქართ. ფილოს. სკოლის საერთაშ. აღიარებას. ჭ. ნ.-ს ავტორობითა და რედაქტორობით გამოიცა არაერთი ფუნდამენტური კრებ., რ-ებმაც განსაზღვრეს თანამედროვე ქართ. ჰუმანიტარული აზროვნების ვექტორი. მისი სამეცნ. ნააზრევი დღემდე რჩება კულტურის ფილოს. რეფლექსიის ერთ-ერთ უმთავრეს წყაროდ. ჭ. ნ. იყო არაერთი საერთაშ. ფილოს. საზ-ბის წევრი და აქტიურად მონაწილეობდა მსოფლიო ფილოსოფიურ კონგრესებში. მისი მოღვაწეობა ფილოსოფიის ინ-ტის დირექტორის პოსტზე დაემთხვა ქართ. ფილოსოფიის „ოქროს ხანას“, როდესაც თბილ. სკოლამ საერთაშ. პრესტიჟი მოიპოვა. იგი დაჯილდოებული იყო სახელმწ. ორდენებითა და აკად. პრემიებით. ჭ. ნ.-ს ღვაწლი ფასდაუდებელია როგორც მოაზროვნისა, რ-მაც შეძლო ესთეტ. და აქსიოლოგიის ორგანული სინთეზი და კულტურის ფილოსოფიას ონტოლოგიური სტატუსი მიანიჭა.

თხზ.:Чавчавадзе, Н. (1955). О некоторых особенностях художественного отражения действительности. Тб., АН Груз. ССР; ჭაჭავაძე, ნ. (1958). ესთეტიკის საკითხები. თბ., საბჭ. საქართველო; ჭავჭავაძე, ნ. (1965). ესთეტიკის საგნის ბუნებისათვის. თბ., ლოგოსი; ჭავჭავაძე, ნ. (1977). ესთეტიკის მეთოდოლოგიისათვის. თბ., მეცნიერება; Чавчавадзе, Н. (1984). Культура и ценности. Тб., Мецниереба; ჭავჭავაძე, ნ. (1991). ადამიანი და კულტურა. თბ.; ჭავჭავაძე, ნ. (1998). ფილოსოფიური ნარკვევები. თბ.

მასზე: მახარაძე, მ. (2013). ქართული ფილოსოფიური აზრის ისტორია, ტ. 4. თბ.; თევზაძე, გ. (1998). ნიკო ჭავჭავაძე — მოაზროვნე და კულტურის ფილოსოფოსი. თბ., ფილოსოფიური ძიებანი, №2; ირემაძე, თ. (2012). ნიკო ჭავჭავაძის აქსიოლოგიური კონცეფცია. თბ.; ბერძენიშვილი, ა. (2005). კულტურის ფილოსოფია ნიკო ჭავჭავაძის შემოქმედებაში. თბ., კრებულში: „ქართველი ფილოსოფოსები“.